Special Feature

Brza pretraga ponude

11

Recent News
Valuta Dollar PDF Štampa El. pošta
Dollar (The United States Dollar) je zvanična valuta Sjedinjenih Američkih Država (u daljem tekstu Sjedinjene Države ili U.S.). Takođe je rasprostranjen kao rezervna valuta u nekim drugim zemljama u svetu.

Izdavanje dolara kontrolišu Federalne Rezerve (Federal Reserve Banking system). Simbol koji je najčešće u upotrebi za američki dolar je znak dolara ($).

ISO 4217 kod za američki dolar je USD; američki dolar je takođe označen kao US $ od strane Međunarodnog monetarnog fonda.

U 1995. godini preko 380 milijardi dolara u američkoj valuti je u upotrebi, od toga dve trećine van Sjedinjenih Država. A od aprila 2004. godine gotovo 700 milijardi dolara je u opticaju i to još uvek dve trećine van Amerike.

Sjedinjene Države su jedna od nekoliko zemalja koje koriste naziv dolar za svoju valutu. Nekoliko zemalja koriste američki dolar kao svoju zvaničnu valutu, a u mnogima se dolar upotrebljava kao dozvoljeno sredstvo plaćanja. Amerikanci često koriste i reč “bak” (buck) za dolar. Ovaj termin je nastao prilikom trgovine kožama u kolonijalno doba. “Grand” (u prevodu veliki, najvažniji), nekada u obliku skraćenice “G”, je uobičajeni izraz za iznos od 1000 od više valuta u svetu, pa tako i za američki dolar.

Američki Dolar se sastoji od 100 centi (cents, simbol-¢). Američki Dolar se dalje deli na:

Kovanice (coins):
nikl (nickle) = 5 centi
daim (dime) = 10 centi
kvoter (quater, tj. četvrt dolara) = 25 centa
dolar kovanica (dollar coin) = 1 dollar

Novčanice (bills):
1 dolar
2 dolara ( redak ali još uvijek u opticaju)
5 dolara
10 dolara
20 dolara
50 dolara
100 dolara

Na novčanicama se nalaze likovi sledećih značajnih osoba iz Američke istorije:

   
1     Dollar – George Washington   
2     Dollars –
Thomas Jefferson   
5     Dollars –
Abraham Lincoln   
10   
Dollars – Alexander Hamilton   
20   Dollars - Andrew Jackson   
50   Dollars - Ulysses S. Grant   
100  Dollars - Benjamin Franklin   
500  Dollars - William McKinley   
1000     Dollars - Grover Cleveland   
5,000    Dollars - James Madison   
10,000  Dollars - Salmon P. Chase   
100,000 Dollars - Woodrow Wilson   


Novčanice od 500, 1000, 5000, 10 000 i 100 000 Dollara nisu u opticaju.



Ostale podele dolara su na 1000 mila (milles); a pored toga postojao je naziv orao (eagle) za novčanicu od deset dolara. Međutim samo su centi u svakodnevnoj upotrebi kao delovi dolara; «dime» se odnose na kovanicu iste denominacije (10 centi), a “orao” i “mila” su nepoznati većini Amerikanaca; mada se mile ponekad spominju prilikom obračunavanja poreza.

Kod novca koji je trenutno u opticaju, denominacije vrednosti jednog dolara ili manje se emituju kao U.S. kovanice (U.S. coins), dok se denominacije jednake ili veće vrednosti od jednog dolara emituju kao novčanice Federalnih rezervi (Federal Reserve notes).

Kovanica i novčanica od jednog dolara su danas u opticaju, ali se nešto više koristi novčanica.

U prošlosti papirne novčanice su povremeno izdavane i za vrednosti manje od dolara (frakciona valuta– fractional currency, dok su zlatne kovanice znale biti upotrebljavane i za vrednosti od 20 dolara.

U.S. kovanice su proizvedeni od strane Kovnice Sjedinjenih Drzava (U.S. Mint). U.S. novčanice se štampaju u “Birou za graviranje i štampanje (Bureau of Engraving and Printing)” za Federalne rezerve, jos od 1914. godine. U početku su to bile novčanice velikih dimenzija. Od 1928. počeli su ih štampati kao novčanice malih dimenzija iz razloga koji će biti navedeni nešto kasnije.

Novčanice vrednosti preko 100$ se prestaju štampati od 1946. godine, a zvanično su povučene iz opticaja 1969. godine. One su uglavnom bile korišćene ili u međubankarskim transakcijama ili od strane organizovanog kriminala. Posljednja njihova upotreba je zaustavljena naredbom Predsednika Ričarda Niksona (Richard Nixon) godine 1969. Sa prednostima koje pruža elektronsko bankarstvo prestale su biti neophodne. Novčanice u vrijednosti od 500$, 1000$ , 5000$, 10000$ i 100000 $ su sve bile proizvedene u isto vreme.


Zanimljivosti:


Federalna vlada je za vreme američkog građanskog rata počela s izdavanjem novčanica, čija su podloga bili španski dolari. Kako fotografska tehnika tog doba nije mogla praviti slike u boji, odlučeno je da pozadina dolarske novčanice bude u nekoj boji (samo ne crnoj). Izbor je pao na zelenu, pošto ona simbolizira stabilnost. Novčanice su postale poznate kao "greenbacks" (u prevodu nekih naših autora zelembaći, tako da i ovde koristimo taj prevod) zbog boje pozadine, a s njima je započela tradicija da se američke novčanice štampaju sa zelenom podlogom. Za razliku od mnogih drugih valuta, američke novčanice uvek se štampaju u istoj boji (crnoj sa zelenom pozadinom i zelenim prelivima preko crne), ne računajući jedva primetne prelive drugih boja na novijim novčanicama od $20 i $50. Novčanice Federalnih rezervi su se štampale u istoj boji veći dio 20-tog veka, iako starije novčanice zvane srebrne imaju plave prelive napred, a”United States notes” (novčanice Sjedinjenih Država) crvene prelive napred.

Godine 1929. veličina novčanica je standardizovana (što je dovelo do 25%-tnog smanjenja njihove tadašnje veličine). Moderne U.S. novčanice, bez obzira na denominaciju, široke su 66.3 mm, duge 156 mm, a debljina im je 0.109 mm. Novčanica teži otprilike jedan gram, i troškovi njene proizvodnje su oko 4,2 centa po komadu.

Mikroštampa i sigurnosna nit uvedeni su u seriji 1991. Druga serija, započeta 1996. godine, uvela je sledeće novine: veći portret, pomeren iz centra, da bi se dobilo više mesta za vodeni žig. Vodeni žig, smešten desno od portreta, prikazuje istu sliku kao i portret. Vidljiv je samo ako se zadrži pod svetlom, i dugo je predstavljao jednu od glavnih zaštitnih mera većine glavnih valuta. Sigurnosna nit daje crveni odsjaj pod ultraljubičastim svetlom, i pozicionirana je drukčije na novčanicama različitih denominacija. Mastilo koja menja boju ako se posmatra iz različitih uglova pojavljuje se na rednom broju u donjem desnom uglu prednje strane novčanice. Mikroštampa se pojavljuje na rednom broju u donjem levom uglu, kao i na kaputu Benjamina Franklina (Bendžamin Frenklin). Štampanje koncentrisanim finim linijama u pozadini portreta i na zadnjem dijelu novčanice je veoma teško kopirati.

Novčanica od $50 iz juna 1997. sadrži veliki tamni broj sa svetlijom pozadinom sa zadnje strane novčanice, tako da olakša ljudima da raspoznaju denominaciju.

Novčanica od $20 iz 1998. sadržavala je nove mogućnosti za mašinsko registrovanje, što je trebalo olakšati registrovanje na skener uređajima. Sigurnosna nit svetli zeleno pod svetlošću i "USA TWENTY" kao i zastava su štampane na niti, dok je broj 20 odštampan ispred polja sa zvezdama na zastavi. Mikroštampanje je izvedeno na donjem levom uglu slike, kao i na donjem levom uglu prednjeg dela novčanice.

Kako je od 1998. godine novčanica od $20 bila najviše falsifikovana od svih novčanica, od 13. maja 2003. godine, Trezor je odlučio da će predstaviti nove boje na toj novčanici, što je bilo po prvi put da novčanice sadrže drugu boju, osim crne ili zelene još od 1905. godine. Potez je bio više namijenjen suzbijanju falsifikovanja, nego tome da poveća vizuelnu razliku između novčanica različite denominacije. Glavne boje svih novčanica ipak su i dalje crna i zelena, a druge boje su prisutne samo kao sporedne i to na manje važnim elementima novčanice. Ovo predstavlja kontrast Evru i drugim valutama, čije se novčanice različitih denominacija upadljivo razlikuju.

Nove novčanice od $20 puštene su u opticaj 9. oktobra 2003. godine, a nove $50 novčanice 28. septembra 2004. godine. Nove $10 novčanice su predstavljene u 2005. godini, dok će one od $100 vjerovatno biti redizajnirane, samo datum za to još nije određen. Svaka će imati dodatne elemente drugih boja, s tim da će primarne ipak ostati zelena i crna. Trezor najavljuje da će osavremenjavati novčanice i njihov dizajn svakih 7-10 godina, da bi se efikasnije suprotstavili falsifikatorskim pokušajima.

Neke od zaštitnih tehnika koje se upotrebljavaju danas su plave i crvene zaštitne niti (pogledajte dolar izbliza), broj u donjem desnom uglu menja boju iz zelene u zlatnu ako se posmatra pod drugim uglom, i postojeći vodeni žig kojim je napisano US # (ovo # predstavlja bilo koji broj), a mnoge novčanice sadrže sliku, rađenu vodenim žigom, koja predstavlja neku istorijsku ličnost.

“Stabilnost ekonomije neke zemlje moguća je samo ako imamo stabilnost njene valute. A da bi podržali stabilnost naše valute ona mora biti prihvaćena kao legalno sredstvo plaćanja i falsifikovanje se mora suzbiti.” Ovo je rekao CEO (skraćenica u engleskom jeziku za nekoga ko zauzima šefovsku ili direktorsku poziciju, dakle izvršni menadžer) Federalnih Rezervi Alan Greenspan (Alan Grinspen) na ceremoniji predstavljanja novog dizajna novčanice od $20.


Mane dolarskih novčanica

Uprkos relativno kasno načinjenim izmenama na dizajnu koje su za cilj imale da spreče falsifikovanje, kritičari kažu da je ono još uvijek dosta lako izvodivo. Mogućnost reproduciranja boja kod modernih štampača i njihova dostupnost svima značajno olakšavaju posao falsifikatorima. Predlaže se uvođenje holografskih crta na novčanice, kao što je urađeno kod većine drugih novčanica, npr. Kanadskog dolara, švajcarskog franka, ili evra, i što bi bilo mnogo teže i skuplje kopirati. Druga tehnika koja bi se mogla koristiti je razvijena u Australiji i usvojilo je nekoliko zemalja, štampanje polimerskih (plastičnih) novčanica.

Doduše američki dolar i nije toliko ranjiv kao što je prema mišljenju tih kritičara. Dve najbitnije komponente novčanice - papir i mastilo posebnog su sastava i pravljene su po specijalnim recepturama koje se čuvaju kao tajna. Teksture koje taj papir i mastilo u kombinaciji proizvode, teške su za oponašati bez određene opreme i materijala. Dolar opet ostaje dosta nesigurniji od drugih valuta, i dok u bankama postoje uređaji koji su u stanju razlikovati pravo mastilo i papir od lažnih, ta sigurnost se gubi na nižim razinama (u prodavnicama, na ulici i sl.).

Neke druge kritike spominju to da je novčanice različitih denominacija teško razlikovati, jer su sve istih dimenzija. Zastupnici osoba sa slabim vidom i slepih osoba predlažu da bi se na dizajnu novčanica trebalo naći mjesta i za oznake na brajevom pismu, što bi olakšalo raspoznavanje novčanica osobama oštećenog vida. Neke od takvih osoba tvrde da dolare uspevaju raspoznati po osećaju, dok se drugi oslanjaju na čitače novčanica.

Većina drugih novčanica, kao evro, su različitih veličina i boja za različite denominacije. To je korisno, i to ne samo slepim osobama. Tako se teško može desiti da se novčanica veće vrednosti zameni za onu manje vrednosti, što se u Sjedinjenim Državama često dešava, naročito turistima, pošto su oni manje upoznati sa detaljima koji čine razliku između novčanica različitih vrednosti.

S druge strane mnoge valute drugih zemalja imaju neke zajedničke osobine, koje nema U.S. dolar, a koje pomažu slepima. Tako kanadski dolar ima izbočene tačke na gornjem desnom dijelu novčanice, i njihov broj zavisi od vrednosti novčanice. Zatim različita veličina novčanica, osim pomoći slepima, pomaže i u borbi protiv jedne vrste falsifikovanja, kojoj je U.S. dolar podložan. Falsifikatori mogu jednostavno izbeliti novčanicu manje denominacije (obično onu od jednog dolara), i posle je preštampati dodajući joj veću vrednost (obično 100 dolara). Kao protivudarac vlada Sjedinjenih Država predlaže da se novčanice rade u dve dimenzije. Tako bi novčanice od $1 i $5 bile za jedan inč (oko 2,5 cm) kraće u dužinu, i pola inča (oko1,25 cm) kraće u visinu. Tako bi dobili dve dimenzije novčanica za šest denominacija. Ipak ovo dvodimenzionalno štampanje novčanica, umesto povećavanja dimenzije s povećanjem vrednosti, ne bi doprinelo tome da osobe oštećenog vida bolje razlikuju novčanice.



Poreklo imena dolar

Američki dolar je dobio ime po španskom dolaru (a ova reč vuče poreklo od reči “talir”). Španski dolar tog vremena, srebrna kovanica, bila je široko rasprostranjena u u Severnoj Americi za vreme Američke revolucije. Iako su privatne banke izdavale valute kojima je podlogu činio španski dolar, federalna vlada nije to činila sve do Američkog građanskog rata.



Simbol dolara

Poreklo simbola "$" objašnjavano je na različite načine. Najčešće prihvaćena teorija, prema Birou za graviranje i štampanje, je da je znak rezultat prelaza od meksičkog ili španskog "P's", znaka za pezos, ili pjasters, ili delimični znak za osmicu. Teorija izvedena iz proučavanja starih rukopisa objašnjava da je "S" postepeno počelo biti pisano preko "P", čime se dobio znak koji je sličan današnjem "$". Bio je široko korišten prije uvođenja američkog dolara 1785. godine. Simbol dolara sa dve vertikalne linije je povremeno u upotrebi. Ovim se pokušava ojačati teorija da su slova "U" i "S", simbol za Sjedinjene Država, ustvari kreirala znak dolara, ali zagovornici te teorije zaboravljaju da je taj znak bio široko rasprostranjen još u doba dok su trinaest kolonija bile u sastavu Velike Britanije.

 

Konverter valuta


Vaša porudžbina

Vaša korpa:
0 Proizvodi Ukupno: 0.00 RSD

0 Proizvod
0.00 RSD



Vremenska prognoza